در اسلام از ازدواج به مقدسترین پیوندها یاد شده، پیوندی که با قرار گرفتن دو انسان در کنار یکدیگر نهادی به اسم خانواده متولد میشود و سعادت یا خدای ناکرده شقاوت فرد و جامعه به آن گره میخورد، برای همین هم آموزههای دینی ما به طرق مختلف بر ازدواج تأکید کرده و آن را عامل تکمیل نیمی از دین معرفی میکنند. به مناسبت فرارسیدن سالروز ازدواج آسمانی حضرت امیرالمؤمنین(ع) و حضرت زهرا(س) که روز ازدواج نام دارد و در بررسی برخی مسائل مرتبط با این اتفاق مبارک، با حجتالاسلام والمسلمین عبدالکریم پاکنیا، استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم و محقق و مؤلف سیره اهل بیت(ع) گفتوگو کردیم که در ادامه مرور میشود.
کدام ازدواجها به مقصد سکینه که قرآن آن را هدف و مقصد پیوند زن و مرد معرفی کرده است، ختم میشود؟
خدای متعال در آیه ۲۱ سوره مبارکه روم میفرماید: «وَمِنْ آیَاتِهِ أَنْ خَلَقَ لَکُمْ مِنْ أَنْفُسِکُمْ أَزْوَاجًا لِتَسْکُنُوا إِلَیْهَا وَجَعَلَ بَیْنَکُمْ مَوَدَّةً وَرَحْمَةً؛ و یکی از آیات (لطف) او آن است که برای شما از جنس خودتان جفتی بیافرید که در کنار او آرامش یافته و با هم انس گیرید و میان شما رأفت و مهربانی برقرار فرمود». رمز و راز این سکینه در جمله پایانی نهفته است که خدای متعال بین زن و مردی از دو خانواده و فرهنگ جدا مودت، رحمت و دوستی قرار میدهد و این معجزه الهی است که میتوانند با هم زندگی کنند و در کنار هم آرامش بیابند و این انس و مودت و رحمت و دوستی بهترین راه آرامش در زندگی است. ارتباط زن و مرد اگر بر اساس مودت و رحمت باشد نه معیارهای مادی مثل زیبایی، امکانات مادی و رفاهی و... ازدواج به مقصد آرامش میرسد و خانواده موفق و اثرگذار تشکیل میشود.
آیا مصداق تاریخی و عینی رسیدن به سکینه در ازدواج و داشتن مودت بین همسران داریم؟ راز ازدواج موفق آنها چیست؟
حضرت خدیجه(س) جملهای دارند که پاسخ این پرسش هم میتواند باشد، ایشان وقتی پیشنهاد ازدواج به پیامبر(ص) دادند و شیفتگی خود را به پیوند با آن حضرت(ص) ابراز کردند، عرضه داشتند: «من به دلیل چند نکته به ازدواج با شما علاقه دارم، یکی آنکه شما با من خویشاوند هستید، علاوه بر این در میان قوم و قبیلهتان به نیکی یاد میشوید و سوم آنکه امانتدار هستید (حضرت به محمدامین شهرت داشتند) و نیز حُسن خُلق، راستگویی و صداقت کلام دارید» و با همین معیارها بود که حضرت به آن ازدواج تاریخساز موفق شدند.
اگر به سراغ معیارهایی برویم که غیرقرآنی و غیراسلامی هستند در ازدواج آرامش و سکینه نمییابیم، چون برای مثال زیبایی زمانی وجود دارد و زمانی دیگر نیست، خانواده مشهور، پول و ثروت، قدرت و... مایه آرامش زوجین نمیشود اما وقتی با معیارهای دینی فطری و فضائل اخلاقی انتخاب رخ دهد زوجین را به آرامش و سکینه مدنظر قرآن میرساند.
تربیت نسل موفق و مقاوم چقدر به ازدواجهای صحیح وابسته است؟
در ازدواج اگر پدر صالح و مادر شایسته باشند و اصالت و شرافت خانوادگی در انتخاب مؤثر باشد و معلمان تربیتیافتهای در پرورش نسل فعال باشند نسلهای آتی دینی تربیت میشوند. شجاعت و نیت خیر و اندیشههای سالم و افکار پدر و مادر در تربیت فرزند مؤثر است و ضرورت انتخاب همسر مناسب را بیش از پیش آشکار میکند. هنگام ازدواج باید این معیارها را در نظر گرفت چنان که حضرت امیرالمؤمنین(ع) هنگام خواستگاری از مادر حضرت عباس(ع) با برادرشان مشورت کردند و دختری را برگزیدند که فرزندان شجاع و مقاومی را در دامان خود پروراندند.
کفویت در ازدواج به چه معناست و اسلام و آموزههای دینی ما بر وجود چه ویژگیهایی در این کفویت تأکید دارند؟
خدای متعال در آیه ۲۶ سوره نور میفرماید: «الْخَبِیثَاتُ لِلْخَبِیثِینَ وَالْخَبِیثُونَ لِلْخَبِیثَاتِ وَالطَّیِّبَاتُ لِلطَّیِّبِینَ وَالطَّیِّبُونَ لِلطَّیِّبَاتِ» در تفسیر این آیه شریفه سخنانی گفته شده از آن جمله که مراد آیه در کفویت است به معنای همسویی فکری، عقیدتی، اعتقادی و...، در انتخاب همسر صرف علاقهمندی، مال و زیبایی کافی نیست چون اگر کفویت نباشد زندگی استمرار نمییابد هر کس به طور فطری و ذاتی به سمت و سوی شبیه خود متمایل میشود.
اصولاً باید ازدواج بر اساس همفکری، شباهت و قرابت فکری و فرهنگی صورت بگیرد، درصد بالای موفقیت ازدواج به این همسویی و کفویت بستگی دارد. از مهمترین مؤلفههای کفویت؛ تدین و دینداری است، چنان که در روایات آمده است: «مؤمنان با افراد باایمان ازدواج کنند»، درباره اخلاق خوب هم در روایتها آمده: «اگر کسی برای ازدواج به سراغ شما آمد اخلاق و دین او را بسنجید»، چون اگر اخلاقش را دوست نداشته باشید دچار مشکل میشوید.
اصالت و شرافت خانوادگی از دیگر مؤلفههای این کفویت است و فرد شریف و اصیل و نجیب باید به سراغ فردی شبیه خود برود، در روایت است که «خانواده شایسته را برای ازدواج انتخاب کنید چون ریشه و خون اثر دارد» چنان که قرآن میفرماید: در شورهزارها جز گیاهان بیارزش نمیروید و سعدی شیرازی هم در زبان شعر این مهم را بیان میکند: «باران که در لطافت طبعش خلاف نیست در باغ لاله روید و در شورهزار خس».
ازدواجهایی که با معیارهای دینی و اصولی و صحیح صورت میگیرد چقدر در جامعه موفق و ویژگیهایی همچون انسجام و تابآوری اجتماعی نقش دارند؟
ازدواجهای موفق در توفیقات اجتماعی هم برای زن و هم برای مرد تأثیر بسیاری دارد، مرحوم علامه طباطبایی صاحب تفسیر گرانسنگ المیزان توفیقات خود را در ازدواجش میداند و همسر شایستهاش را در موفقیتهای دینی اجتماعیاش مؤثر میداند، وقتی هم آن بانو از دنیا رفت علامه بیقرار و ناراحت بود، یکی از شاگردان میگوید گفتیم چرا آن قدر بیتاب هستید ما باید از شما درس صبر و تابآوری یاد بگیریم!، ایشان فرمود: همسرم بسیار صبور بود و اگر وی نبود من به این جایگاه نمیرسیدم!
فرزند علامه هم از همراهی همیشگی و تابعیت مادر خود با پدر سخن گفته که در مقابل تصمیمهای پدر این شعر را میخواند: «رشتهای بر گردنم افکنده دوست میکِشد هر جا که خاطرخواه اوست»، مقصود رشته محبت است نه اجبار که او را همراه همسرش کرده بود.
در طول تاریخ بسیار بودهاند زنان و مردانی که با همسر خوب راههای سخت را پیمودهاند و توفیقات بیشماری کسب کردهاند و در مقابل چه بسیار افراد موفق که با ازدواج نامناسب به بیراهه کشیده شدهاند!
مهمترین معیارهای انتخاب همسر در نگاه اسلام چیست؟
اگرچه عوامل مختلفی در انتخاب همسر باید دخیل و مورد توجه باشد، اما آموزههای دینی ما بر برخی موارد تأکید بیشتری دارد که مهمترین آنها عبارت است از تقوا و دینداری، اخلاق خوب و آراستگی به فضائل اخلاقی، اصالت و شرافت خانوادگی چنان که در زندگی اهل بیت(ع) هم این معیارها رعایت شده، عقل معاد و معاش و سلامت جسم و روح هم در انتخاب همسر مورد تأکید اسلام است. چنان که حضرت امیرالمؤمنین(ع) فرمودند با انسانهای نادان ازدواج نکنید که معاشرت با آنها بلایی عظیم است و نسل شما را تباه میکند.
نظر شما